WEGEN UIT HET MOERAS
Wegen uit het Moeras is een analyse over hoe werk voor arbeidsbeperkten ondanks oprechte ambities in de afgelopen jaren in het moeras terecht is gekomen, en langs welke wegen het de komende jaren moet lukken om uit dit moeras te geraken.
Oprechte ambities waren het, 15 jaar geleden, om tot een stelselherziening in de sociale zekerheid te komen zodat meer mensen in Nederland met een arbeidsbeperking aan het werk zouden kunnen komen. In verschillende kabinetten is toen gewerkt aan wetsvoorstellen, en heeft dit uiteindelijk geleid tot de invoering van de Participatiewet in 2015.
Het ideaal daarbij was dat inclusieve werkgevers veel medewerkers een baan zouden bieden en dat medewerkers grotendeels zelfredzaam de weg naar deze werkgevers zouden vinden.
Nu in 2024 lijkt dat ideaal grotendeels te zijn vervlogen. Professionals in de uitvoering ervaren dat de dienstverlening in het moeras is gezakt. Veel mensen met een arbeidsbeperking zitten thuis en worden niet geholpen, werkbedrijven met een waardevolle infrastructuur krimpen, de bureaucratie is toegenomen en er zijn enorme verschillen per gemeente ontstaan of iemand wel of niet geholpen wordt.
Van de gewenste vereenvoudiging in 2008 is niets terecht gekomen. Het stelsel is nog nooit zo ingewikkeld geweest als nu.
Hoe zijn we in het moeras terecht gekomen?
De start van het proces kan gemerkt worden door oprechte ambities om tot een vereenvoudiging van het stelsel te komen.
In de uitwerking waren en verschillende politieke dilemma’s en startte de decentralisatie in 2015 met een forse bezuinigingsopgave. Een decentralisatie is een ‘mega–operatie’ waarbij politieke keuzes onvermijdelijk zijn. Idealiter komt er daarna een proces op gang waarin fouten kunnen worden hersteld, en kan worden bijgestuurd op te behalen doelstellingen en beschikbare middelen.
Als we kijken naar de wijze waarop de regievoering, facilitering en evaluatie heeft plaatsgevonden, dan moeten we concluderen dat in de periode 2015 – 2023 onvoldoende is bijgestuurd om de decentralisatie tot een succes te maken. Hoe komen we uit het moeras?
We schetsen drie mogelijke routes om uit het moeras te komen.
1
De eerste route
In de eerste route wordt geschetst wat er gebeurt als het huidige Rijksbeleid wordt voortgezet. De voorgestelde maatregelen uit de kamerbrief van december 2023 zijn een marginale interventie die vrijwel niets oplost, nauwelijks extra banen creëert en de bureaucratie zal verergeren. Dit gaat de uitvoeringsorganisaties en de mensen uit de doelgroep geen perspectief bieden.
Het blijft doormodderen.
2
De tweede route
Met de tweede route proberen gemeenten lokaal optimaal gebruik te maken van de huidige mogelijkheden.
Sommige gemeenten en werkbedrijven lukt het al om op eigen kracht uit het moeras te komen. Dat doen zij met behulp van tijdelijke financiering, door de bureaucratie te omzeilen en met lef en ondernemerschap. Meer gemeenten en werkbedrijven kunnen en moeten deze voorbeelden volgen.
In de analyse wordt een aantal concrete verbeterpunten voorgesteld waar wethouders, directeuren en beleidsadviseurs verder mee kunnen.
3
De derde route
In de derde route schetsen we wat er nodig is voor een toekomstgericht Rijksbeleid.
Deze route bestaat uit drie verschillende wegen waar de komende jaren parallel aan gewerkt kan worden.
Op de weg naar vereenvoudiging wordt een aantal bureaucratische juridische procedures beëindigd en ontstaat meer ruimte om dit aan de dienstverlening voor de mensen uit de doelgroep te besteden.
Met de weg naar innovatie wordt in nauwe samenwerking met een aantal sectoren en brancheorganisaties gewerkt aan het toegankelijk maken en creëren van nieuwe banen en wordt gewerkt aan een toekomstbestendig stelsel van doelgroepen en financiering.
De derde weg gaat naar een nieuwe balans tussen de Rijksoverheid, de gemeenten, burgers en werkgevers. De inwoner en de ondernemer mogen van de eigen gemeente verwachten dat deze de dienstverlening biedt, en de Rijksoverheid moet ervoor zorgen dat de gemeente voldoende worden gefaciliteerd.
In het rapport Wegen uit het Moeras is een aantal concrete verbeterpunten opgenomen, zodat politici, ministerie, brancheorganisaties en stakeholders hier verder mee kunnen. Met meer lef en ondernemerschap van de gemeenten en werkbedrijven en een toekomstbestendig Rijksbeleid moet het komende jaren alsnog lukken om tienduizenden banen extra te creëren.
Het helpt in het verlichten van de knelpunten van de overspannen arbeidsmarkt, het geneert maatschappelijke baten en biedt de mensen om wie het moet gaan perspectief.
Lees het volledige rapport hier, of neem contact op voor meer informatie.
Robert Capel